40 Jaar Status Aparte: Aruba's Unieke Weg
De nalatenschap van Betico Croes
40 Jaar Status Aparte
Tijdens mijn Tweede Kamerlidmaatschap heb ik diverse Caribische delen van ons Koninkrijk mogen bezoeken en vele boeiende mensen mogen ontmoeten.
Helaas was Aruba daar als enige geen onderdeel van: het meest volwassen Caribische eiland binnen ons Koninkrijk.
Aruba verwierf de Status Aparte al in 1986, inmiddels bijna veertig jaar geleden.
Status Aparte betekent een bijzondere, afzonderlijke positie binnen een groter geheel, zoals een land binnen een koninkrijk dat niet volledig onafhankelijk is, maar ook geen integraal onderdeel vormt van de soevereine staat.
Oorspronkelijk verwijst de term specifiek naar Aruba, dat in 1986 deze status kreeg als zelfstandig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden, los van de Nederlandse Antillen.
De drijvende kracht achter de autonome status van Aruba was Gilberto François "Betico" Croes, een zeer belangrijke Arubaanse politicus en voorvechter voor vrijheid en zelfbeschikking.
Hij wordt door veel Arubanen gezien als de vader des vaderlands (Padri di e Patria) of als de bevrijder van Aruba (Libertador di Aruba).
Tragisch genoeg raakte hij op oudejaarsavond 1985 - één dag vóór de officiële inwerkingtreding van de Status Aparte - betrokken bij een verkeersongeval en belandde hij in coma.
Hij heeft de daadwerkelijke ingang van de Status Aparte dus niet bewust meegemaakt.
Hij overleed ruim elf maanden later in een Nederlands ziekenhuis, zonder ooit weer bij kennis te zijn geweest.
Zijn geboortedag, 25 januari, is nog altijd een nationale feestdag op Aruba (Dia di Betico).
Door deze opmerkelijke loop van omstandigheden zijn er altijd speculaties en complottheorieën geweest rond zijn dood: variërend van moord en sabotage tot zelfmoord.
De politieke rivaliteit op Aruba was in die tijd bijzonder intens.
Ook nu, veertig jaar later, bestaat de rivaliteit tussen de AVP en de MEP, de twee grootste partijen op Aruba, nog altijd.
Er wordt nu gesproken en geschreven over "40 jaar Status Aparte", maar klopt dat eigenlijk wel, nu Curaçao en Sint Maarten op 10-10-10 in navolging van Aruba ook autonome landen binnen het Koninkrijk werden? De aanduiding "Status Aparte" is specifiek voor Aruba ontstaan en mag ook nu nog als exclusief voor Aruba worden beschouwd. Aruba kreeg in 1986 een Status Aparte. Curaçao en Sint Maarten kregen in 2010 geen Status Aparte, maar een nieuwe landenstatus na de ontmanteling van de Nederlandse Antillen. Toen Aruba autonoom werd, was er afgesproken dat men na een proeftijd van tien jaar volledig zelfstandig zou worden. Deze bepaling is later op verzoek van Aruba zelf, om economische redenen uit het Statuut geschrapt (artikel 62). Ondanks dat er nu drie landen autonoom zijn, voelt de status van Aruba toch anders aan. Die is niet het gevolg van de ontmanteling van de Antillen, maar van een eigen, door de bevolking gedreven strijd voor meer zelfstandigheid. Aruba toonde aan dat een eiland zelf een uitzonderlijke status kon afdwingen via politieke strijd en onderhandelingen.
Doordat ik zelf het eiland nooit heb bezocht, leek het alsof ik meer afstand had tot Aruba en zijn inwoners. Maar door de geschiedenis rond de Status Aparte te onderzoeken, moet ik toegeven dat zowel de geschiedenis van Aruba als die van Betico Croes bewonderenswaardig is. Misschien ga ik ooit nog eens naar Aruba om het zelf te zien en te voelen hoe bijzonder Betico's nalatenschap is.
