First Salute

vanaf sint eustatius was nederland het eerste land dat de verenigde staten erkende

Peter van Haasen

The First Salute – hoe een klein eiland geschiedenis schreef.
Op 16 november 1776 voer het Amerikaanse schip Andrew Doria de haven van het Nederlandse eiland Sint Eustatius binnen. Het schip, een brig in dienst van de pas opgerichte Amerikaanse marine, voerde trots de Grand Union Flag, de voorlopige vlag van de nieuwe Verenigde Staten. Vanaf boord klonken elf saluutschoten, een traditioneel maritiem groetritueel. Fort Oranje, hoog op de klif van het eiland, antwoordde met negen kanonschoten. Daarmee gaf de Nederlandse gouverneur Johannes de Graaff — waarschijnlijk zonder het volledig te beseffen — een erkenning aan de onafhankelijkheid van een nog jonge en kwetsbare republiek.

Voor de Amerikanen was het een historisch moment, een eerste erkenning van hun bestaan door een buitenlandse macht. Maar in Londen sloeg het nieuws in als een bom. Groot-Brittannië zag het als een vijandige daad en een steunbetuiging aan de rebellen in hun koloniën. De woede liep hoog op en dit kleine incident droeg bij aan het uitbreken van de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog (1780–1784). Een enkel saluut in het Caribisch gebied bleek zo een lont in het kruitvat van de internationale politiek.

Ruim anderhalve eeuw later, in 1939, bezocht de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt het eiland om bij Fort Oranje een gedenkplaat te onthullen ter herinnering aan het eerste saluut. Het moment werd een symbool van de vroege vriendschap tussen Nederland en de Verenigde Staten — een vriendschap die begon met een klein maar dapper gebaar.
Elk jaar op 16 november wordt op het eiland 'Statia Day' gevierd. Op Sint Eustatius bruist het dan van de culturele en muzikale festiviteiten waarmee de First Salute wordt herdacht — een herinnering aan hoe een kleine Nederlandse kolonie in de Caraïben ooit de loop van de wereldgeschiedenis wist te beïnvloeden.

Statia Day 2026
Op 16 november 2026 is het precies 250 jaar geleden dat gouverneur Johannes de Graaff het Amerikaanse schip Andrew Doria begroette met salutschoten vanaf Fort Oranje. Daarmee werd de jonge republiek, de Verenigde Staten van Amerika, officieel erkend – een historisch moment dat Sint Eustatius wereldberoemd maakte. Dat jubileum zal op het eiland extra groots worden gevierd: als eerbetoon aan het bijzondere verleden én als kans om Statia weer volop op de culturele en toeristische kaart te zetten.
In de Tweede Kamer werd in 2018 al een motie aangenomen die de regering verzocht om, samen met Sint Eustatius en de Verenigde Staten, voorbereidingen te treffen voor een herdenking op 16 november 2026 bij Fort Oranje, bij voorkeur in aanwezigheid van beide staatshoofden. Een dergelijk gezamenlijk eerbetoon zou niet alleen recht doen aan de gedeelde geschiedenis, maar ook een welkome impuls geven aan de internationale bekendheid van het eiland.